የሰው ልጅ ሁኔታ እና “ዓለምን የማስተካከል” የማይቻል ተልዕኮ ጥበብ፣ ሥልጣን፣ ማህበራዊ ውል እና የጋራ ዓለም ግንባታ -02New

የሰው ልጅ ሁኔታ እና “ዓለምን የማስተካከል” የማይቻል ተልዕኮ
ጥበብ፣ ሥልጣን፣ ማህበራዊ ውል እና የጋራ ዓለም ግንባታ


ማጠቃለያ
“ዓለምን ማስተካከል” የሚለው ሐሳብ ሰው ልጅ ከስቃይ፣ ከእኩልነት መጓደል፣ ከጥቃት፣ ከብቸኝነት እና ከማህበራዊ መበታተን ለመላቀቅ ያለውን ጥልቅ ፍላጎት ይገልጻል። ሆኖም “ማስተካከል” የሚለው ዘይቤ ማህበረሰብን ተበላሽቶ ጥገና የሚጠብቅ ማሽን እንደሆነ የመመልከት አደጋ አለው። ዓለም በቀላሉ የተበላሸ ነገር አይደለም፤ በሰዎች ግንኙነት፣ በተቋማት፣ በባህላዊ እሴቶች፣ በፖለቲካዊ ውሳኔዎች፣ በኢኮኖሚያዊ ሥርዓቶች፣ በትውስታ እና በምናብ የሚገነባ ነው።
ይህ ጽሑፍ የሰው ልጅን ሁኔታ ከሥልጣን፣ ከተሳትፎ፣ ከውክልና፣ ከባህላዊ ተቋማት፣ ከትምህርት እና ከጥበብ ጋር በማገናኘት ይመረምራል። በዣን-ዣክ ሩሶ፣ በሐና አረንድት፣ በጆን በርጀር፣ በፓውሎ ፍሬሬ እና በዘመናዊ የባህል ፖሊሲ አስተሳሰቦች ላይ በመመሥረት፣ ጥበብ የሰው ልጅ የኑሮ ሁኔታን ለመለወጥ ምን ያህል ሚና ሊኖረው እንደሚችል ይጠይቃል።
ዋናው ክርክር ጥበብ ብቻውን “ዓለምን ማዳን” ይችላል የሚል አይደለም። ይልቁንም ጥበብ አመለካከትን ሊለውጥ፣ ትውስታን ሊጠብቅ፣ ሥልጣንን ሊጠይቅ፣ ውይይትን ሊፈጥር እና ሌላ ዓይነት የወደፊት ዕይታን ሊያሰፋ ይችላል።
ለየሰፈርሰው ይህ ወደ አንድ መሠረታዊ ሐሳብ ይመራናል፦
ዓለምን ከላይ በመሆን ለማስተካከል ሳይሆን፣ ሰዎች የጋራ ዓለማቸውን በተሳትፎ የሚያድሱበትን የባህል ሁኔታ መፍጠር ነው ትልቁ ተግባር።
ቁልፍ ቃላት: የሰው ልጅ ሁኔታ፣ ጥበብ፣ ማህበራዊ ውል፣ የባህል ሥልጣን፣ ውክልና፣ ተቋማት፣ ተሳትፎ፣ የባህል ፍትሕ፣ ማህበራዊ ለውጥ፣ የሰፈርሰው

፩. “ዓለምን ማስተካከል” ከሚለው ሐሳብ ጀርባ ያለው ጥያቄ
“ዓለምን ማስተካከል” የሚለው ቃል በአንድ በኩል አበረታች፣ በሌላ በኩል ግን አደገኛ ሊሆን ይችላል።
አበረታች የሚሆነው የሰው ልጅ አሁንም ጦርነትን፣ ድህነትን፣ እኩልነት መጓደልን፣ መፈናቀልን፣ ፖለቲካዊ ጥቃትን፣ የአካባቢ ቀውስን፣ የባህል መጥፋትን እና ማህበራዊ መበታተንን ስለሚጋፈጥ ነው።
ነገር ግን ዓለም በቀላሉ የተበላሸ ነገር እና አንድ ሰው መጥቶ የሚጠግነው እቃ እንደሆነ ሲታሰብ አደገኛ ይሆናል።
ዓለም ብቻውን የተበላሸ አይደለም፤ ዓለም የተገነባ ነው።
የሰው ልጅ ተቋማትን፣ ኢኮኖሚያዊ እና ፖለቲካዊ ሥርዓቶችን፣ ባህላዊ ትርክቶችን፣ የትምህርት ሥርዓቶችን፣ ሙዚየሞችን፣ ማህደሮችን፣ ከተሞችን እና ማህበረሰቦችን ይገነባል። በተመሳሳይ ጊዜ በእነዚህ ውስጥ የሚኖሩትን መገለልና እኩልነት መጓደልም ይገነባል።
ስለዚህ ጥያቄው፦
ዓለምን እንዴት እናስተካክላለን?
ብቻ መሆን የለበትም።
ይልቁንም፦
ምን ዓይነት ዓለም ገንብተናል? ይህንን ዓለም የመቅረጽ ሥልጣን ያለው ማን ነው? እና የትኛውን ዓይነት ዓለም በተለየ መንገድ መገንባት እንፈልጋለን?
የሚለው መሆን አለበት።

፪. የሰው ልጅ ሁኔታ፡ ፈጣሪውም የተፈጠረውም
የሰው ልጅ ሁኔታ አንድ ችግር አይደለም።
ፍቅርንና ጥቃትን፣ ትብብርንና ውድድርን፣ ርኅራኄንና ግዴለሽነትን፣ ፈጠራንና ጥፋትን፣ ነፃነትንና ጥገኝነትን በአንድ ጊዜ የሚይዝ ውስብስብ የሰው ልጅ እውነታ ነው።
ሰዎች ሆስፒታልንና እስር ቤትን፣ ትምህርት ቤትንና መገለያ ሥርዓትን፣ ሙዚየምንና የባህል ማጥፋት መንገዶችን ሊገነቡ ይችላሉ።
ይህ ተቃርኖ መሠረታዊ ነው።
የምንፈጥረውን ዓለም ፈጣሪዎችም ነን፤ በፈጠርነው ዓለም የምንቀረጽም ነን።
ሐና አረንድት በ The Human Condition የሰው ልጅ እንቅስቃሴ፣ ሥራ፣ ተግባር፣ ብዙነት እና የጋራ ዓለም ግንባታ ላይ ያተኮረችው ትንታኔ ለዚህ ጥያቄ ጠንካራ መነሻ ይሰጣል።
ይህ ማለት ማህበረሰብን መለወጥ የግለሰብን ባህሪ ብቻ መለወጥ አይደለም።
በውስጡ የምንንቀሳቀስባቸውን መዋቅሮችም መመርመር አለብን።
ሥልጣን እንዴት ሊጠቀም ይገባል? ሥልጣን እንዳይሰበሰብስ ምን ዓይነት ሥርዓት ያስፈልጋል?
፫. የፍጹም መፍትሔ ቅዠት
“ማስተካከል” የሚለው ቃል ችግሩ በመጨረሻ የሚያበቃበት ፍጹም ሁኔታ እንዳለ ያመለክታል።
ማህበረሰብ ግን ማሽን አይደለም።
ሰዎችም ተለዋዋጭ ክፍሎች አይደሉም።
ታሪክም በአንድ የተዘጋጀ ንድፍ አይጓዝም።
አንድ ሰው ወይም አንድ ቡድን የሰው ልጅ ችግር የመጨረሻ መፍትሔ እንዳለው በማመን ያንን መፍትሔ በሌሎች ላይ ለመጫን ሥልጣን ሲያገኝ፣ ይህ አስጊ ይሆናል።
ይህ የሩሶ የፖለቲካ ፍልስፍና አሁንም ወቅታዊ የሚሆንበት አንዱ ምክንያት ነው።
ዣን-ዣክ ሩሶ በ The Social Contract (1762) ውስጥ ግለሰቦች የጋራ ማህበረሰብ ሲመሠርቱ የጋራ ሉዓላዊነትንና እኩልነትን እንዴት ሊጠብቁ እንደሚችሉ ይመረምራል።
ይህንን ሐሳብ ወደ ባህል ስናመጣ፣ ጥያቄው ይህ ይሆናል፦
ባህልን የመግለጽ ሥልጣን ያለው ማን ነው?
ምን እንደሚጠበቅ ማን ይወስናል?
የትኞቹ ታሪኮች እንደሚመዘገቡ ማን ይወስናል?
ማን እንደሚወከል ማን ይወስናል?
የትኞቹ ሰዓሊያን እንደሚታዩ ማን ይወስናል?
እነዚህን ውሳኔዎች የመጠየቅ መብት ያለውስ ማን ነው?
እነዚህ የአስተዳደር ጥያቄዎች ብቻ አይደሉም።
የባህል ሥልጣን ጥያቄዎች ናቸው።

፬. እያንዳንዱ የባህል ተቋም የራሱ ማህበራዊ ውል አለው
ሙዚየሞች፣ ጋለሪዎች፣ ዩኒቨርሲቲዎች፣ አካዳሚዎች፣ የባህል ማህበራት፣ ማህደሮች፣ የህትመት መድረኮች እና የሰዓሊያን ኔትወርኮች ሁሉ በሰዎች መካከል ግንኙነት ይፈጥራሉ።
የተሳትፎ፣ የእውቅና፣ የተደራሽነት፣ የሥልጣን፣ የሰነድ እና የውክልና ሕጎችን—ግልጽ ወይም የተደበቁ—ይፈጥራሉ።
በዚህ መልኩ እያንዳንዱ የባህል ተቋም የማህበራዊ ውል ዓይነት ይይዛል።
ተቋሙ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ እንዲህ ይላል፦
ይህ ነው የምንጠብቀው፤
ይህ ነው የምናውደ ርዕይ የምናቀርበው፤
ይህ ነው የምንሰጠው እውቅና፤
እነዚህ ናቸው መሳተፍ የሚችሉት፤
ይህ ነው አስፈላጊ ብለን የምንቆጥረው፤
ይህ ነው ወደ ታሪካዊ ማህደር የሚገባው ድምፅ።
ስለዚህ የባህል ተቋማት ባህልን ብቻ አያቀርቡም።
የባህል ትርጉምንም በከፊል ይፈጥራሉ።
ስለዚህ ተቋማዊ ተጠያቂነት ወሳኝ ነው።
ጤናማ የባህል ተቋም የሚከተሉትን መጠየቅ መቻል አለበት፦
ይህንን ውሳኔ ማን አደረገው? በምን መስፈርት? እና ማን በዚህ ውሳኔ ላይ የመሳተፍ ዕድል ነበረው?

፭. ጥበብ ከሥልጣን ውጭ አትኖርም
ሰዓሊው ከማህበረሰብ ውጭ ብቻውን የሚፈጥር ሰው ነው የሚል የፍቅር የሆነ አመለካከት አለ።
በእርግጥ ሰዓሊያን የግል ፈጠራ ነፃነት አላቸው።
ነገር ግን የጥበብ ሥራ የሚካሄደው በቁሳዊና ባህላዊ ሁኔታዎች ውስጥ ነው።
ሰዓሊያን ትምህርት፣ የሥራ ቁሳቁስ፣ ስቱዲዮ፣ ጋለሪ፣ ሙዚየም፣ ሰብሳቢዎች፣ ተቺዎች፣ አዘጋጆች፣ አሳታሚዎች፣ ተመልካቾች፣ ሚዲያዎች እና የገንዘብ ድጋፍ ሥርዓቶችን ይፈልጋሉ።
ስለዚህ የጥበብ ሥራ ተደራሽነት ሁልጊዜ በአጋጣሚ ብቻ አይወሰንም።
ጆን በርጀር በ Ways of Seeing የማየት ሂደት ከእውቀት፣ ከባህል፣ ከባለቤትነት እና ከውክልና ጋር ያለውን ግንኙነት በመመርመር ማየት ፍጹም ገለልተኛ እንዳልሆነ ያሳያል።
ይህ የሚያሳየው ነገር ጥልቅ ነው፦
ጥበብ ዓለምን ብቻ አታሳይም፤ ዓለም የሚታይበትን መንገድም ትቀርጻለች።
ስለዚህ የመታየት ፖለቲካ ወሳኝ ነው።
ማን ይታያል?
ማን ይደበቃል?
ማን ይተረጎማል?
ማን ይተረጉማል?
እና ከሁሉም በላይ፦
አንድ ምስል ትርጉም የሚያገኝበትን ሁኔታ የሚቆጣጠረው ማን ነው?

፮. ውክልና፡ ስለ ሰዎች መናገር ወይስ ከሰዎች ጋር መናገር?
በባህላዊ ሥራ ውስጥ ከሚታዩ ትልልቅ ችግሮች አንዱ ውክልና እና ተሳትፎ መካከል ያለው ልዩነት ነው።
አንድ ተቋም አንድን ማህበረሰብ ሊወክል ይችላል፤ ነገር ግን ያ ማህበረሰብ በትርክቱ ላይ ትርጉም ያለው ተሳትፎ ላይኖረው ይችላል።
አዘጋጅ ሰዓሊን ሊተረጉም ይችላል፤ ሰዓሊውን ግን በቂ ላያዳምጥ ይችላል።
ተመራማሪ የባህል ልምድን ሊመዘግብ ይችላል፤ እውቀቱን ግን ከመጣበት ማህበረሰብ ጋር ላይመልስ ይችላል።
የባህል ድርጅት ለሰዓሊያን እንደሚናገር ሊናገር ይችላል፤ ሰዓሊያን ግን በውሳኔዎቹ ላይ በቂ ተፅዕኖ ላይኖራቸው ይችላል።
ስለዚህ ውክልና ብቻ በቂ አይደለም።
የበለጠ ጥልቅ መርህ ተሳትፎ ያለው ውክልና ነው።
ሰዎች በባህላዊ ትርክቶች ውስጥ መታየት ብቻ የለባቸውም።
እነዚያን ትርክቶች በመቅረጽ ላይ ትርጉም ያለው ተሳትፎ ሊኖራቸው ይገባል።

፯. ትምህርት፣ ውይይት እና የለውጥ ዕድል
ይህ ጉዳይ ወደ ትምህርትም ይዘልቃል።
ፓውሎ ፍሬሬ በ Pedagogy of the Oppressed ውስጥ እውቀት በተማሪዎች ላይ ብቻ እንደሚጫን የሚታይበትን የትምህርት ሞዴል ይተቻል። በምትኩ ውይይትን፣ የተሳትፎ ትምህርትን፣ ትችታዊ ንቃተ ህሊናን እና ሰዎች ከሚኖሩበት ዓለም ጋር ያላቸውን ግንኙነት ያጎላል።
ይህ ለባህላዊ ሥራ ቀጥተኛ ጠቀሜታ አለው።
አንድ የጥበብ ተቋም ባህልን ለተመልካች ብቻ ማቅረብ የለበትም።
ሰዎች እንዲጠይቁ፣ እንዲወያዩ፣ እንዲተረጉሙ፣ እንዲፈጥሩ እና እንዲያበረክቱ ዕድል መፍጠር አለበት።
ስለዚህ ትምህርት እውቀትን ከአንድ ሰው ወደ ሌላ ማስተላለፍ ብቻ አይደለም።
ሰዎች የሚኖሩበትን ሁኔታ እንዲረዱና ሊለውጡትም የሚችሉበት አቅም የሚያዳብር ሂደት ነው።

፰. ምርምርና ሰነድ፡ እንደ የባህል ፍትሕ
ባህል የጋራ ትውስታን የሚቀርጽ ከሆነ፣ ሰነድ ሥልጣን ነው።
የሰዓሊን የሥራ ታሪክ ማን ይመዘግባል?
የአውደ ርዕይ ማህደርን ማን ይጠብቃል?
ፎቶግራፎችን ማን ያስቀምጣል?
ውይይቶችን ማን ይመዘግባል?
የሥነ ጥበብ እንቅስቃሴ ታሪክን ማን ይጽፋል?
የወደፊት ትውልድ ምን እንዲያገኝ እንደሚችል ማን ይወስናል?
እነዚህ ብዙ ጊዜ ቴክኒካዊ ወይም አስተዳደራዊ ጉዳዮች ተደርገው ይታያሉ።
እንዲያውም ግን የባህላዊ ትውስታ ጉዳዮች ናቸው።
የአንድ ሰዓሊ ሥራ ከሰነድ ውጭ ሲሆን፣ የሚጠፋው መረጃ ብቻ አይደለም። የባህል ታሪክ አንድ ክፍል ይጠፋል።
አንድ ማህበረሰብ በበቂ ሁኔታ ካልተመዘገበ፣ የባህል አስተዋፅኦው ለመዘንጋት፣ ለመዛባት ወይም ለመወሰድ ይጋለጣል።
ስለዚህ፦
ሰነድ ማዘጋጀት መረጃን መመዝገብ ብቻ አይደለም፤ የባህል ኃላፊነት ተግባር ነው።
ምርምር፣ ማህደር፣ ህትመት፣ የሥራ ምንጭና ባለቤትነት ማረጋገጫ፣ ትችት እና የቃል ታሪክ የጥበብ መሠረተ ልማት አካል ሊሆኑ ይገባል።

፱. ጥበብ “ዓለምን ማስተካከል” ትችላለች?
እዚህ ላይ ጥንቃቄ ያስፈልጋል።
ጥበብ ብቻዋን ጦርነትን ማቆም አትችልም።
ሥዕል ሀብትን እንደገና ማከፋፈል አይችልም።
ቅርጻ ቅርጽ ተቋምን በራሱ ማሻሻል አይችልም።
አውደ ርዕይ በራሱ እኩልነት መጓደልን ማጥፋት አይችልም።
ግጥምም የፖለቲካ ኃላፊነትን ሊተካ አይችልም።
ስለዚህ “ጥበብ ብቻዋን ዓለምን ታድናለች” የሚለውን ቀላል አባባል መቀበል የለብንም።
ይህ ግን ጥበብ ኃይል የሌላት ማለት አይደለም።
ጥበብ የምትሠራው በሌላ ዓይነት ኃይል ነው፦
የአመለካከት ለውጥ ኃይል።
ጥበብ የማይታየውን ሊያሳይ ትችላለች።
የሚጠፋውን ትውስታ ልትጠብቅ ትችላለች።
የተለመዱ ትርክቶችን ልትጠይቅ ትችላለች።
በፖለቲካ ቋንቋ ገና ቅርጽ ያላገኙ ልምዶችን ቅርጽ ልትሰጥ ትችላለች።
እርስ በርሳቸው ሊገናኙ የማይችሉ ሰዎችን ልታገናኝ ትችላለች።
እርግጠኝነትን ልታናውጥ ትችላለች።
ምናብን ልታሰፋ ትችላለች።
ሌላ የወደፊት ዕድል እንዳለ እንድናስብ ልታደርገን ትችላለች።
ስለዚህ ጥበብ ወሳኝ ናት።
ምክንያቱም ማህበራዊ ለውጥ የሚጀምረው በተቋማት ለውጥ ብቻ ሳይሆን፣ በምናብ፣ በአመለካከት፣ በትውስታ እና በትርጉም ለውጥም ነው።

፲. ከ“ማስተካከል” ወደ “እንደገና መገንባት”
ምናልባት ስለዚህ “ማስተካከል” የሚለውን ቃል መቀየር ይኖርብናል።
ከዚህ ይልቅ፦
“ዓለምን እንዴት እናስተካክላለን?”
ብለን ከመጠየቅ፣
“አብረን የምንኖርበትን ሁኔታ ያለማቋረጥ እንዴት እንደገና እንገነባለን?”
ብለን መጠየቅ ይኖርብናል።
ይህ የሚጠይቀው፦
የሚያዳምጡ ተቋማት።
ትችታዊ አስተሳሰብን የሚያዳብር ትምህርት።
ሥልጣንን የሚጋሩ የባህል ሥርዓቶች።
ማህበረሰብንም ራሳቸውንም የሚጠይቁ ሰዓሊያን።
የራሳቸውን የአመለካከት ወሰን የሚገነዘቡ ተመራማሪዎች።
ከተሳታፊ ተመልካች ጋር የሚሠሩ የባህል መድረኮች።
የተለያዩ ታሪኮችን የሚጠብቁ ማህደሮች።
ግልጽና ተጠያቂ ለመሆን የሚችሉ ድርጅቶች።
ከሁሉም በላይ ደግሞ፦
ከራሳቸው ስህተት መማር የሚችሉ ሥርዓቶች።
ተጠያቂነት የተቋም ድክመት አይደለም።
ተቋሙ ኃላፊነቱን እንደሚገነዘብ የሚያሳይ ጥንካሬ ነው።

፲፩. የሰፈርሰው፡ የባህል ተሳትፎን የሚያስችል ሁኔታ መገንባት
ለየሰፈርሰው ይህ ፍልስፍናዊ ጥያቄ ተግባራዊ ትርጉም አለው።
አንድ ኔትወርክ ሰዎችን በአንድ ስም ስለሰበሰበ ብቻ ትርጉም አይኖረውም።
ጥልቅ ዓላማው ሰዓሊያን እንዲገናኙ፣ እንዲማሩ፣ እንዲመራመሩ፣ እንዲመዘግቡ፣ እንዲያሳትሙ፣ እንዲፈጥሩ እና እንዲያድጉ የሚያስችል ግንኙነትና መሠረተ ልማት መፍጠር ነው።
ይህ ደግሞ ያለማቋረጥ ራስን መጠየቅን ይጠይቃል።
ማን ተካቷል?
ማን ከውጭ ቀርቷል?
ውሳኔ የሚወስነው ማን ነው?
እነዚህ ውሳኔዎች ምን ያህል ግልጽ ናቸው?
እውቅና እንዴት ይከፋፈላል?
የሰዓሊያን ድምፅ እንዴት ይጠበቃል?
እውቀት እንዴት ይመዘገባል?
የባህል ተቋማት የበለጠ ተደራሽ እንዴት ሊሆኑ ይችላሉ?
የአካባቢ የጥበብ ልምዶች የራሳቸውን ውስብስብነት ሳያጡ ወደ ሀገራዊ፣ አፍሪካዊ እና ዓለም አቀፍ የባህል ውይይቶች እንዴት ሊገቡ ይችላሉ?
እነዚህ ጥያቄዎች ለባህል ልማት እንቅፋት አይደሉም።
እነዚህ ጥያቄዎች ለኃላፊነት የሚሰማው የባህል ልማት መሠረት ናቸው።
ለየሰፈርሰው የጥበብ ማህበራዊ ውል ማለት በሰዓሊያንና በአንድ ተቋም መካከል የሚደረግ ስምምነት ብቻ አይደለም።
ይህ በሚከተሉት መካከል ያለ ተለዋዋጭ ግንኙነት ነው፦
ሰዓሊያን፣ ተቋማት፣ ተመራማሪዎች፣ አስተማሪዎች፣ ተመልካቾች፣ ማህበረሰቦች እና የማህበረሰቡ ባህላዊ ትውስታ።

፲፪. የአዲስ አድዋ ጥያቄ
እነዚህ ጥያቄዎች በመጨረሻ ወደ አንድ ትልቅ የባህል ጥያቄ ይመሩናል፦
በአዲስ አበባ ምን ዓይነት የባህል ወደፊት መገንባት እንፈልጋለን?
አዲስ አበባ የጂኦግራፊ ስፍራ ብቻ አይደለችም።
ታሪኮች፣ ማህበረሰቦች፣ የጥበብ ባህሎች፣ የዲፕሎማሲ ተቋማት፣ የአፍሪካ የፖለቲካ ምናብ፣ ዘመናዊ የባህል ሥራዎች እና በፍጥነት የሚለዋወጥ የከተማ እውነታ የሚገናኙባት ከተማ ናት።
ስለዚህ በዚህ ዓይነት ከተማ የሚካሄድ ከባድ የባህል ሥራ በአውደ ርዕይ ብቻ ሊገደብ አይችልም።
መጠየቅ አለበት፦
የትኛው አዲስ አበባ ነው የሚወከለው?

የማን ታሪክ ይታያል?
የማን የጥበብ ሥራ ይመዘገባል?
የባህል እሴትን በመወሰን ላይ ማን ይሳተፋል?
ወደ ዓለም አቀፍ የባህል ውይይት የመግባት ዕድል ያለው ማን ነው?
እና፦
አዲስ አበባ ጥበብ የሚታይባት ቦታ ብቻ ሳትሆን፣ አዳዲስ የባህል ግንኙነቶች የሚፈጠሩባት ከተማ መሆን ትችላለችን?
ይህ ጥያቄ ለወደፊቱ የአዲስ አድዋ የጥበብ ቢያናሌ ልዩ ትርጉም ይሰጠዋል።
ዓላማው በባህል የዝግጅት የጊዜ ሰሌዳ ላይ ሌላ ትልቅ ዝግጅት መጨመር ብቻ መሆን የለበትም።
ጥልቅ ዕድሉ የሚገኘው ትውስታን ከዘመናዊ የጥበብ ልምምድ፣ የአካባቢ ልምድን ከዓለም አቀፍ ውይይት፣ ሰዓሊያንን ከተመልካቾች፣ ምርምርን ከሕዝብ ሕይወት፣ ባህልን ከወደፊት የሚያገናኝ መድረክ በመፍጠር ነው።

፲፫. መደምደሚያ፡ ዓለምን መለወጥ ከራሳችንን መጠየቅ ይጀምራል
ሰው ልጅ አንድ ቀን መጥቶ፦
“ዓለም ተስተካክሏል”
ብሎ የሚያውጅበት የመጨረሻ ቀን ላይኖር ይችላል።
ዓለም የሚለወጠው ሰዎች ስለሚለወጡ ነው።
አዳዲስ ቴክኖሎጂዎች አዳዲስ ዕድሎችንና አዳዲስ አደጋዎችን ይፈጥራሉ።
ተቋማት ይለወጣሉ።
ትውልዶች ታሪክን እንደገና ይተረጉማሉ።
ሰዓሊያን የተመሠረቱ ትርጉሞችን ይጠይቃሉ።
ማህበረሰቦች አዲስ የውክልና መንገዶችን ይጠይቃሉ።
ስለዚህ ተግባራችን ለሰው ልጅ የመጨረሻ መፍትሔ ማግኘት አይደለም።
ተግባራችን መማር፣ ማዳመጥ፣ ራስን ማረም እና መለወጥ የሚችሉ ሥርዓቶችን መገንባት ነው።
ምናልባት ይህ ነው “ዓለምን ማስተካከል” የሚለው ሐሳብ የበለጠ ታማኝ ትርጉም።
ሰውን ከላይ በመሆን ማስተካከል አይደለም።
አንድ ሁለንተናዊ መፍትሔ መጫን አይደለም።
አንድ ዘርፍ፣ አንድ ተቋም፣ አንድ አስተሳሰብ ወይም አንድ ግለሰብ መፍትሔውን በሙሉ እንደያዘ ማሰብም አይደለም።
ይልቁንም ሰዎች የተሻለ ዓለም በጋራ ለመፍጠር የሚሳተፉበትን ሁኔታ መፍጠር ነው።
ጥበብ ብቻዋን ዓለምን ማስተካከል አትችልም።
ግን ዓለምን ልትጠይቅ ትችላለች።
ዓለምን ልታሳይ ትችላለች።
ዓለምን ልታስታውስ ትችላለች።
ሌላ ዓለም ልታስብ ታስችላለች።
እና ሰዎች ሌላ ዓለም ሊኖር እንደሚችል ማየት ሲጀምሩ፣ ያንን ዓለም የመገንባት ሥራ ሊጀምር ይችላል።
ጥያቄው ጥበብ ዓለምን ማዳን ትችላለችን? የሚለው ብቻ አይደለም።
ጥያቄው በጥበብ ምን ዓይነት ዓለም መገንባት እንፈልጋለን—እና ያንን ዓለም የመገንባት መብትና ኃላፊነት የማን ነው?

ማጣቀሻዎች
፩. አረንድት፣ ሐና
Arendt, H. (1958). The Human Condition. Chicago: University of Chicago Press.
የአረንድት የሰው ልጅ ተግባር፣ ሥራ፣ እንቅስቃሴ፣ ብዙነት እና የጋራ ዓለም ግንባታ ላይ ያተኮረ አስተሳሰብ የዚህ ጽሑፍ አንዱ ዋና ፍልስፍናዊ መሠረት ነው።
፪. በርጀር፣ ጆን
Berger, J. (1972). Ways of Seeing. London: BBC/Penguin Books.
በርጀር የማየት ሂደት ከእውቀት፣ ከባህል፣ ከባለቤትነት እና ከውክልና ጋር ያለውን ግንኙነት ይመረምራል።
፫. ፍሬሬ፣ ፓውሎ
Freire, P. (1970). Pedagogy of the Oppressed. New York: Herder and Herder.
ፍሬሬ ውይይትን፣ ትችታዊ ንቃተ ህሊናን፣ ተሳትፎን እና ትምህርትን እንደ የነፃነት ተግባር ይመለከታል።
፬. ሩሶ፣ ዣን-ዣክ
Rousseau, J.-J. (1762). The Social Contract, or Principles of Political Right.
የሩሶ አስተሳሰብ ስለ ሕጋዊ የጋራ ሥልጣን፣ እኩልነት፣ ሉዓላዊነት እና በግለሰብና በማህበረሰብ መካከል ስላለው ግንኙነት ለዚህ ጽሑፍ ዋና የንድፈ ሐሳብ መሠረት ይሰጣል።
፭. UNESCO
UNESCO. (2022). MONDIACULT 2022 Declaration. UNESCO World Conference on Cultural Policies and Sustainable Development, Mexico City.
የMONDIACULT 2022 መግለጫ ባህልን እንደ ዓለም አቀፍ የጋራ ጥቅም በመመልከት፣ የባህል መብቶችን፣ ተሳትፎን፣ የባህል ብዝሃነትን እና ባህል የበለጠ ፍትሃዊና ዘላቂ ማህበረሰብ በመገንባት ሊኖረው የሚችለውን ሚና ያጎላል።

የየሰፈርሰው አርታኢ ማስታወሻ
ይህ ጽሑፍ የየሰፈርሰው የትችታዊ ጽሑፍ ተከታታይ አካል ሆኖ፣ በጥበብ፣ በማህበረሰብ፣ በባህል፣ በተቋማዊ ኃላፊነት እና በወደፊቱ የጥበብ ልምምድ ላይ የትችትና የውይይት መድረክ ለመፍጠር የታሰበ ነው።
የሰፈርሰው ጥበብን እንደ አውደ ርዕይ የሚቀርብ ነገር ብቻ ሳይሆን፣ እንደ ምርምር፣ ውይይት፣ ትውስታ፣ ተሳትፎ እና ማህበራዊ ምናብ የሚታይ የሕይወት መስክ ይመለከታል።
ምርምር። አገናኝ። ተማር። አሳትም። ፍጠር። ተመንደግ።

Gallery